lunes, 19 de abril de 2021

Cama en quechua 🛏

cama

Puñuna es el lugar donde las personas duermen, de esta manera ese sitio se convierte en puñuna (lugar donde se duerme. kawito tiene un parecido a la cama que se usa la población urbana, las diferencia radica en los materiales.

Cama
Puñuna, kawitu

Vamos  a la cama
Hakuchi puñunama

Mi cama esta calientito
Puñunay qoñichalaña

Mi cama es nuevo
Noqapa puñunay musuq

Ellos duermen en la cama
Paykuna puñunko puñunapi

La cama esta sucia
Kawituy qillillaña, qanra

Estoy sentado en la cama
Puñunapi tiashani

El modo obligativo en presente
  • Kawitopi puñunay kashan 'tengo que dormir en la cama
  • Kawitopi puñunayki kashan 'tienes que dormir en la cama
  • Kawitopi puñunan kashan 'tiene que dormir en la cama
  • Kawitopi puñunanchis kashan 'tenemos que dormir en la cama (todos nosotros)
  • Kawitopi puñunayku kashan 'tenemos que dormir en la cama (nosotros y no tú)
  • Kawitopi puñunaykichis kashan 'tienen que dormir en la cama ustedes
  • Kawitopi puñunanku kashan 'tienen que dormir en la cama

El modo obligativo en pasado
  • Kawitopi puñunay karqan 'tenía que dormir en la cama
  • Kawitopi puñunayki karqan 'tenías que dormir en la cama
  • Kawitopi puñunan karqan 'tenía que dormir en la cama
  • Kawitopi puñunanchis karqan 'teníamos que dormir en la cama (todos nosotros)
  • Kawitopi puñunayku karqan 'teníamos que dormir en la cama (nosotros y no tú)
  • Kawitopi puñunaykichis karqan 'tenían que dormir en la cama ustedes
  • Kawitopi puñunanku karqan 'tenían que dormir en la cama

El modo obligativo en futuro
  • Kawitopi puñunay kanqa 'tendré que dormir en la cama
  • Kawitopi puñunayki kanqa 'tendrás que dormir en la cama
  • Kawitopi puñunan kanqa 'tendrá que dormir en la cama
  • Kawitopi puñunanchis kanqa 'tendremos que dormir en la cama (todos nosotros)
  • Kawitopi puñunayku kanqa 'tendremos que dormir en la cama (nosotros y no tú)
  • Kawitopi puñunaykichis kanqa 'tendrán que dormir en la cama ustedes
  • Kawitopi puñunanku kanqa 'tendrán que dormir en la cama

sábado, 17 de abril de 2021

Canciones en quechua con letra 🎻🎵🎸




 
  • Grupo Allpamarka
  • Toril de Apurimac
Purun surpucha manchay munana
Purun surpucha manchay munana

Waylla ichu chawpinpi sasa maskhana
Waylla ichu chawpinpi sasa tarina

Noqa purispa pallakuykima
Noqa pasaspa apakuykima

Yuraq clavelinawan t'inkarinaypaq
Kuka kintuchaykiwan haywarinaypaq

Lisu machino t'inkarisunña
Lisu rogercha haywarisuná

Suwa mallki torota qatimunapaq
Antaraqay torota apamunapaq


Kallpachantaqa ruwaykusunña
Coca k'intunta churaykusunña

Mikhunan patamanta puririnanpaq
Puñunan pampamanta puririnanpaq

Suwa mallkillay viernes p'unchawchu
Martes p'unchawchu viernes p'unchawchu

Suwa mallki torota orqorullasun
Antaraqay torota qatirullasun

  • Flor de Capulí
  • Tema. Polleraypa watun
  • Departamento Cusco-Chumbivilcas
  • Género waylia


polleraypa watun kuti kutishan
warma munasqaycha engañawashan

puka chalinaysi kuti kutishan
warma wayllusqaycha engañawashan

wakcha pobre kaqtiy engañawashan
waylia waylia waylia


polleraypa watun kuti kutishan
warma munasqaycha engañawashan

puka chalinaysi kuti kutishan
warma wayllusqaycha engañawashan

wakcha pobre kaqtiy engañawashan
waylia waylia waylia

qolqeyuq runachus munanakaran
qhapaqpa wawanchus wayllunakaran

noqapa pobrepas munanas kani
noqapa wakchapas wayllunas kani

wakchas pobrekaspas waylluna kani
waylia waylia waylia

machaq tomaq nispa rimakuwanki
tomaq machaq nispa rimakuwanki

wakcha pobre kaspa machakunipas
pobre wakcha kaspa machakunipas

por mi mala suertes machakunipas
waylia waylia waylia



  • Tema "Engaños del mundo" letra
  • Interpreta Gregorio Maldonado


orqopi qasapi pichiucha waychaucha
maytan hamurqanki kay runaq llaqtanta

orqopi qasapi pichiucha waychaucha
maytan hamurqanki kay runaq llaqtanta

engaños del mundo, nadie esta libre de su destino
esto es el pago de mi cariño

engaños del mundo, nadie esta libre de su destino
esto es el pago de mi cariño

cuchillo navaja kananmi ninkichu
kay runaq siminmi aswan kananqa

alalaw chirilla alalaw wayralla
chiriri wayrari hawaypiñataq
runapa siminqa noqawanñataq

alalaw chirilla alalaw wayralla
chiriri wayrari hawaypiñataq
runapa siminqa noqawanñataq

paqaypa rurucha mikhuspa wiqch'una
paralla chiyaqtin sapichakuskanki

shaina noqapas sapichakuni
runapa llaqtanpi runapa wasinpi 
runapa wawanwan khuyanaykukuspa

rata rata qora arwi arwi qora
amaraq niñachallay ratallawashaychu
amaraq sambachallay arwillawashaychu

rataspa rataway, arwispa arwiway
tayta mamaykiwan tapu tapuykuspa

  • Cancion vidallay suertillay
  • Departamento Ayacucho, Apurimac

Vidallay vida, suertillay suerte
Vidallay vida, suertillay suerte
Cristal vasocha hina noqapa viday
Cristal vasocha hina noqapa viday


Vidallay vida, suertillay suerte
Vidallay vida, suertillay suerte
Cristal vasocha hina noqapa viday
Cristal vasocha hina noqapa suertey

Mayladomanraq ripukullayma
Mayladomanraq pasakullayma
Manaña chhaynata waqanallaypaq
Manaña chhaynata llakinallaypaq

Pation punkulla hierro rejilla
Punkuchayquita kichaykullaway
Icharaq mamaywan tupaykullayma
Icharaq taytaywan tupaykullayma

Manaña waqaqtiykichispas
Manaña kutimusaqchu
Aswanpas toqochallaman
Cuerpollay waykuykullaqtinqa
Noqapa cuerpollaymanta sachalla wiñarimushanqa

Manaña waqaqtiykichispas
Manaña kutimusaqchu
Aswanpas toqochallaman
Cuerpollay waykuykullaqtinqa
Noqapa cuerpollaymanta sachalla wiñarimushanqa



quechua

Video con traducción al castellano quechua


 

  • Carnaval de Antabamba- Apurimac

Chairaqsi chairaqsi chayamushani
chairaqsi chairaqsi muyumushani

carnaval takita takimusaq nispa
pukllay carnavalta tusumusaq nispa

tinyachay lawitay allinta waqanki
tinyachay lawitay allinta waqanki

ñawpa vidanchista yuyarikunapaq
solterakunaqta sonqo suwanapaq

yutucha yutucha ichucha wasiyuq
viscacha viscacha nanrapi wasiyuq

shaynallataqsi noqapa wasiypas
shaynallataqsi noqapa wasiypas

yutucha yutucha ichucha wasiyuq
viscacha viscacha nanrapi wasiyuq

wasichaykamnsi muyuyamushani
wasichaykamnsi pasayamushani

warkuna mayuta pasaramuniña
yumiri mayuta pasaramuniña
 
chaychus mana noqa pasarushaykima
chaychus mana noqa pasarushaykima

totorinatapas pusaramuniñan
urpisinitapas pusaramuniñan

chaychus mana noqa pusarushaykima
chaychus mana noqa pusarushaykima



  • Toril de Antabamba-Apurimac

Yo no soy manzana de varios corazones
Yo no soy manzana de varios corazones

yo soy duraznito de una sola pepa
soy antabambino de un solo corazon

noqas hamushani wayqocha unt’ay hunt’a
noqas hamushani wayqocha unt’ay hunt’a

hatun mayuni hina muyu muyuripa
hatun mayuni hina muyu  t’inpu t’inporispa

noqa hamushani orqocha tapay tapa
noqa hamushani q’asacha tapay tapa

yana phuyu hina  tapayamuyaspa
yana phuyu hina  llantuyamuyaspa

saywacha perqasqay amama t’uñinkichu
saywacha perqasqay amama t’uñinkichu

 t’uñirunki chayqa noqa inas waqawaq
t’uñirunki chayqa noqa inas llakiwaq



  • Canción en quechua
  • Manachu ñawiyki waqan
  • Departamento Apurimac, Ayacucho

manachu ñawiyki waqan
manachu sonqoyki llakin

manachu ñawiyki waqan
manachu sonqoyki llakin

khuyasqaykita hukpa brasunpi 
waqaqllataña rikuspa

wayllusqaykita hukpa makinpi
llakiqllataña qawaspa

orgullo y vanidades no dura toda la vida
orgullo y vanidades no dura toda la vida

con la tragedia y con la muerte todo todo se acaba
con la tragedia y con la muerte todo todo se termina

hakuchi pasakusunchis wasiyma wasiykimanta
hakuchi ripukusunchis llaqtayma llaqtaykimanta

chaypicha urpi uywakusayki sarata pallapakuspa
chaypicha urpi uywakusayki trigota erapakuspa

ch’ki tucuñataq silvamuwaskasqa
ch’ki waychauñataq silvamuwaskasqa

warma yanaykitaq hukpa brasonpiña
warma yanaykitaq hukpa makinpiña



  • Departamento Cusco
  • Carnaval de Canas

Febrero killa chayamushan
carnaval killa chiyamushan 

llapan soltero sollteranwan
pukllay pampapi pukllananpaq

noqapas pukllay hamushanmi
llapan solteraq sonqo suwaq

ch'aska ñawicha lunareja
munay sipascha sonqo suwa

hatun orqopi panti tika
ima munayta llanllashaqa

laramanipi qillo tika
ima munayta k'anchashasqa

chay hinallataq kay soltera
ima munayta phanchisasqa

sirena hina encantoyoq
tipi cintura solterita
..
kay solterata qawashani
anchatapuni qawashani

kay solterata markashani
ñisutapuni qawashani

segurupuni  kunan tuta
noqawanpuni tupaykunqa

kuska tutallay horastaqa
llaqta ladoma apakusaq
..
qawaykuway solterita 
reqsinakusun manzanita

tupaykusuncho solterita
takiykusuncho manzannita

llaqtanchis lado usuchata
tupay puralla tupaykusun

iphu paralla chawpichampi
soltero pura tupaykusun
..
maski runapas rimawachun
maski runapas parlawachun

yachasqan kani solterito
llaqtan llaqtanpi viday pasaq

qayna watallay kunan hina
hichas kasun hichas mana

despedidata tupaykusun
despedidata takiykusun

  • Departamento Apurimac
  • Canciòn Vicuñitay
Orqokunapi vicuñistaschay qanchis pikyupa nawillan tomaq
qasakunapi vicuñistaschay qanhis pikyupa ñawillan tomaq

uknichallanta tomaykachiway vicuñitay icha qanhina khuyana kayma
uknichallanta tomaykachiway vicuñitay icha qanhina khuyana kayma

Yo soy el hijo de la desgracia solo he nacido para llorar
Yo soy el hijo de la desgracia solo he nacido para llorar

qaqachu mamay mayuchu taytay vicuñitay
kaykunallapi waqanallaypaq

qaqachu mamay mayuchu taytay vicuñitay
kaykunallapi llakinallaypaq

qipallay hamuq chikchi paralla
yupichallayta borraykamunki
..

sut'i riqchillay yupichallayqa vicuñitay
desgraciado markachallayuq

tribulchay verde raphicha
imaynaraq kanki noqa ripukuqtiy

tribulchay verde raphicha
imaynaraq kanki noqa ripukuqtiy



Chalhuanca mayupi qhasqa rumipa
lloqllacha haykuqtin llanp'uyarinki

choyoqa  qochapi qhasqa rumipa
lloqllacha haykuqtin llanp'uyarinki

ayayay rumichu qaqachu qampa sonqochayki
haina khuyaskaqtiy manay llanpuyariq

ayayay qaqachu rumichu qampa sonqochayki
haina khuyaskaqtin manay llanpuyariq

suyaykuy suyaykuy asllata suyaykuy weqe mayuytaq apallasunkima
suyaykuy suyaykuy asllata suyaykuy qaqa sonqoytaq ñitillasunkima

ayayay qaqachu rumichu qampa sonqochayki
haina waylluskaqtin mana llapuyariq
...

intipas killapas haykuykuskanñam
parapas chikchipas hawaykipiña
...

ayayay rumichu qaqachu qampa sonqochayki
haina khuyaskaqtin mana llanpuyariq

ayayay qaqachu rumichu qampa sonqochayki
haina khuyaskaqtin mana llanpuyariq


wañuywan ripuywan kuskalla kaskanchis
qoripas qollqepas tukurukullanqan
...
ayayay rumichu qaqachu qampa sonqochayki
haina khuyaskaqtin mana llanpuyariq

ayayay qaqachu rumichu qampa sonqochayki
haina khuyaskaqtin mana llapuyariq


  • Region Apurimac
  • Arpa violín

Runapa wasimpi sapay puriqtiychu
manay mamayoqmi nispa niwarqanki

runapa llaqtampi sapay puriqtiychu
manay taytayoqmi nispa niwarqanki

hay vida por mi mala suerte
khuyasqay mamaypas manan ladoypichu

hay vida por mi mala suerte
khuyasqay taytaypas manan ladoypichu



tayta mamaykipa ladompi kaspachu orgullusullaña purikullaskanki
mama taytaykipa  ladompi kaspachu orgullusullaña purikullaskanki

hay vida ripukullaqtiyqa
mayta waqaspapis manan tarinkichu

hay vida pasakullaqtiyqa
mayta waqaspapis manan tarinkichu

llaqtaypa nanra moqopi chiki tukulla waqasqan
imata chayta waqan ripunaytachu yacharqan
imata chayta waqan pasanaytachu yacharqan


  • Departamento-Cusco
  • Género - waylia

Chumbivilcanos kaypi purishani
qorilasos kayta pashashani 
sonqo ruruykita llanllarichispa
ch'aska ñawiykita chakakatachispa
waylia waylia

aman nishuta qawapayawaychu
aman nishuta reqchipayaychu
sonqo ruruykitaq ratarukuwanma
ch'aska ñawiykitaq qatirikuwanma
waylia waylia

shaina llataqsi qhari churimpas
shaina llataqsi warmni ususimpas
tukuy llaqtapis sonqo suwariq
llapan llaqtapis sonqo llanllarichiq
waylia waylia

qorilasoqa sut'i reqchiyllas
chunbivilcanaqa sut'i reqchiyllas
munay sonqochayoq q'osi ñawicha
t'ipi cinturita ch'aska ñawicha
waylia waylia

Trilla de alverja / trigo saruy
Esta canción fue recopilado por el amauta José María Arguedas.

Taqllaykuy taqllaykuy
makichayquiwan taqllaykuy

saruykuy saruykuy
chakichayquiwan saruykuy

makichayquiwan chakichayquiwan taqllaykuy  saruykuy
makichayquiwan chakichayquiwan taqllaykuy  saruykuy

correopis cartay cachkan
correopis cartay cachkan

qawaylla qawaykuyman
likaylla likaykuyman

likaylla likaykuyman
qawaylla qawaykuyman

likaylla likaykuyman
qawaylla qawaykuyman

Versión original cantado por José María Arguedas link


Traducción

Palmea, palmea
con tus manos palmea

písalo, písalo,
con tus piececitos písalo

con tus manitos y piecitos palméalo  písalo
con tus manitos y piecitos  palméalo  písalo

en el correo tengo una carta
en el correo tengo una carta

si solo podría mirarlo
si solo podría romperlo


romperlo quisiera
mirarlo quisiera

romperlo quisiera
mirarlo quisiera


en el correo tengo una carta
en el correo tengo una carta

si solo podría mirarlo
si solo podría romperlo


romperlo quisiera
mirarlo quisiera

romperlo quisiera
mirarlo quisiera


  • Llikiy en Apurimac es romper, y no se debe confundir con llika que significa delgado transparente ejemplo telaraña. 


Orqopi ichhu kanasqay
Canción tradicional del  sur peruano interpretado por el cantante Manuelcha Prado


Traducción 
La paja que quemé en el cerro
la paja que incendié en el abra

todavía estará ardiendo
todavía estará encendido

La paja que quemé en el cerro
la paja que incendié en el abra

todavía estará ardiendo
todavía estará encendido

si todavía está ardiendo
si todavía está encendido

apagaré con mis lágrimas de niño
rociaré con mis lagrimas de niño

si todavía está ardiendo
si todavía está encendido

apagaré con mis lágrimas de niño
rociaré con mis lagrimas de niño



helecho en la quebrada
hierbita adhesiva en la pampa

cuando no quería me has separado
cuando no quería te has adherido

helecho en la quebrada
hierbita adhesiva en la pampa

cuando no quería me has separado
cuando no quería te has adherido
  • En la canción hace referencia al raki raki, en helecho que crece en los puquiales que esta relacionando simbólicamente as la separación.
  • Rata rata una planta que se adhiere a la ropa al contacto, al igual que la planta sillkawi, de estas dos plantas hay muchas canciones.


  • Pichiuchay waychaychay
  • Region Apurimac
.
Pichiuchay waychaychay pichiu niwachkanki
Pichiuchay waychaychay waychau niwachkanki

manallaraqpas puñukuchkaqtiy waychau niwachkanki
manallaraqpas wallpa waqayta waychau niwachkanki

Pichiuchay waychaychay pichiu niwachkanki
Pichiuchay waychaychay waychau niwachkanki

manallaraqpas puñukuchkaqta waychau niwachkanki
manallaraqpas wallpa waqayta waychau niwachkanki



Interpretado por la cantante Yenifer Sermeño en su versión tradicional.
  • Trigo saruy  
Rataykamuaway sillkawchay
rataykamuaway sillkawchay

warachallaypa patanma sillkawchay
warachallaypa patanma sillkawchay

imataq ratayma sillkawchay
imataq ratayma sillkawchay

isquinira pasñama sillkawchay
isquinira pasñama sillkawchay

Rataykamuaway sillkawchay
rataykamuaway sillkawchay

warachallaypa patanma sillkawchay
warachallaypa patanma sillkawchay

imataq ratayma sillkawchay
imataq ratayma sillkawchay

isquinira pasñama sillkawchay
isquinira pasñama sillkawchay


  • Intielsol/ Noqa Munakuyki (romántica)
  • Region Cusco- Sicuani

Yaw warmacha uyariway amahinakaychu
numaykullaway tukuy sonqowani takimoshayki

Yaw warmacha uyariway amahinakaychu
munaykullaway tukuy sonqowani takimoshayki

sonqo suwacha yana ñawicha
noqan munakuyki noqan wayllukuyki

sumaq sipascha munay uyacha
noqan munakuyki nuqan wayllukuyki

sonqo suwacha yana ñawicha
noqan munakuyki noqan wayllukuyki

sumaq sipascha munay uyacha
noqan munakuyki noqan wayllukuyki



kusi kusirispa muyu muyurispa
asiy asirispa kuyu kuyurispa

kusi kusirispa muyu muyurispa
asiy asirispa kuyu kuyurispa

 Huayno tradicional interpretado por Raúl Gómez, de la región Ayacucho

Saya qasay huaylla ichu qanllayari mamallayta
poqto qasa huaylla ichu qanllyari mamallayta

ñakullanmanta kani niqtin simichallanma sullaykunki
mikuyllamanta kani niqti simichallanma ruruykunky

alto pawaq killinchillay cartachayta apapuway
alkonchallay wamanchallay cartachayta apapuway

cartachayta apaspayki khuyay mamayman quykapuway
qawaykuspa waqaqtinqa chaynan wawayki waqan niykuy

hay que triste había sido separarse de una madre
maypariq kuyay mamallay kainapuni waqanaypaq

cartaschallay sufrischallay sufriskayta sufriskani
uvaschallay pasaschally pasasqayta pasaskani

totora manay sombrayoq
ichullay manay llantoyoq

hay vida vida mía noqallay mana mamayoq
hay vida vida mía noqallay mana mamayoq



Tema "Ima Polomaraq"
Canto tradicional del ande peruano 
Departamento Ayacucho

Versión con guitarra link

Ima palomaraq mana waqanmanchu
hayka palomaraq mana llakinmanchu

tiyanan  sachama manaña tiaspa
puñunan orquma manaña chiaspa

ima palomaraq manan waqanmanchu
hayka palomaraq mana llakinmanchu

puñunan sachanma manaña tiaspa
puñunan orquma manaña chiaspa


shainama noqapas waqay waqachkani
shainama noqapas llakiy llakichkani

tianay wasiyman manaña chiyaspa
purinay callipi manaña purispay

shainama noqapas waqay waqachkani
shainama noqapas llakiy llakichkani

tianay wasiyman manaña chiyaspa
purinay callipi manaña purispay

waqayari ñawi llakiyari sonqo
waqayari ñawi llakiyari sonqo

chaymana khuyana khuyasqayki raiku
chaymana waylluna wayllusqayki raiku

intipas killpas chinkaykuskañataq
intipas killpas chinkaykuskañataq

shainacha noqapas chinkaykuruchkasaq
shainacha noqapas chinkaykuruchkasaq


Canto tradicional (Fiesta Sequia)
Lugar Ayacucho

Yawriwirillay yakullay cristalinaschas kaschkanki
yawriwirillay yakullay cristalinaschas kaschkanki

chaupi barrio noqapas chuyay chuyata sirvikullaskani
chaupi barrio noqapas chuyay chuyata sirvikullaskani

(?) orqo yakullay chuya chuyacha kasqanki
yawriwirillay yakullay cristalinaschas kaschkanki

chaupi barrio noqapas chuya chuyata sirvikullaskani
chaupi barrio noqapas chuya chuyata sirvikullaskani


chaupi barriollay (?) maypitaq nispataq nichkanki
chaupi barriollay (?) pitaq nispataq nichkanki

muyuririspa qaqawaway killincha wamancha kachkani
muyuririspa qaqawaway killincha wamancha kachkani

                   (bis)

compadre khuyay comadre chutaspa chutaykullaw
hermano khuyay hermano aisaspa aysaykullaw

chaupi (?) plazama kaqmanta comun servinayta
chaupi (?) plazama kaqmanta comun servinayta

arpa violinchallay hakuña tusuriysimuway
arpa violinchallay hakuña tusuriysimuway

manas yanaypas  kañanchu
manas tayta mamay kanchu
manas yanaypas  kañanchu
manas tayta mamay kanchu


arpa violinchallay hakuña tusuriysimuway
arpa violinchallay hakuña tusuriysimuway

manas yanaypas  kañanchu
nitaqsi tayta mamay kanchu


Carnaval de Apurímac, interpretado por Maritza Rodríguez

Hakuchi purirakamusun siwsachay
Hakuchi purirakamusun siwsachay

Mamayki puñusanakama siwsachay
Taytayki puñusanakama siwsachay

Mamayki rikcharamuqtinqa siwsachay
Taytayki rikcharamuqtinqa siwsachay

Qantaq panachay niwanki siwsachay
Noqataq turachay nisayki siwsachay

Munankichu willanayta maymantachu kani chayta
Munankichu willanayta maymantachu kani chayta

Calvario orqo qepamanta
Qoyllurki llqtamayta

Calvario orqo qepamanta
Qoyllurki llaqtamanta

Mamanqa munawashataq
Taytanqa munawashataq

Kikin kinsa kiru mana munawanchu
Kikin kinsa kiru mana munawanchu



Canción tradicional del sur peruano

Vicuñapas tarucapas trupantinmi purikushan
vicuñapas tarucapas trupantinmi purikushan

Shaynama noqa purishani llaqtamasiywan tupaykuspa
shaynama noqa purishani wasiymasiywan tupaykuspa

Rata rata arwi arwi rataytachus munawanki
rata rata arwi arwi arwiytachus munawanki

Rataspaqa rataykuway solterachallaña kallashaqtiy
rataspaqa rataykuway warmachallaña kallashaqtiy


Canción tradicional "FIESTA DEL AGUA"

Qaqa kuchupi sirena
yaku patapi sirena

Imallamanta waqanki
aykhallamanta llakinki

Noqas isusi waqayman
noqa isusi llakiyman 

karu llaqtapi kakuspay
mana mamaywan tinkuspay

Ichuschay wayllaschay espiguillaschallay
ichuschay wayllaschay espiguillaschallay





Toril de Apurimac en quechua

Mallmanyalla orqotaqa pacha phuyo pakayushan
Sillanqellay orqotaqa aqarapi lastaykushan

Cerro Mallmanya esta tapando la nube
Cerro Sellanqe esta tapando la ventisca

Chay pacha phuyo pakaqtin manapuniña rikhurin
Chay aqarapi  lastaqtin manapuniña rikhurin

Ya no puedo verte por que la nube te esta tapando
Ya no puedo verte por que la ventisca  te esta tapando


Kunkayta uyarispa manaña puñuniñachu
Rastuykita qatispaymi tuta punchay maskashayki

Al escuchar tu vos  ya no puedo dormir
Sigo tus huellas de día y de noche
 
Pachamamata tapuni may ladopi kanki chayta
Apukunata tapuni may ladomansi rishanki

Pregunto a la pachamama en donde estas
Pregunto  a los dioses que lado estas yendo

Pachamamaqa niwasqa yllakunawan pagawan
Apukunaqa niwasqa alcansuwanraq fukuway

La pachamama me responde, págame con yllas
Los dioses  me responde, realiza ritual

Chay illakuna pagaspa sut'illanta willaykuway
Chay alcansuwan fukuspa sut'illanta willaykuway

Realizando esa ofrenda avísame la verdad
Realizando ese ritual avísame la verdad

Pukuy puku, fuña fuña, yawar mayu sawqa sawqa
Kuli kuli liwli liwli purun tika suyu surpo

Ave ave,  flor flor, rio de sangre, flor flor
Ave ave, ave ave, flor de terreno eriazo

Amaraqlla awqewaychu dueñollaykis noqa kani 
Amaraqlla ayqewaychu michiqllaykis noqa kani

Soy tu dueño no huyas 
Soy tu pastor no me esquives

Tumpallata sayayuspa qawayuway reqchiyuway
Tumpallata sayayuspa qawayuway reqchiyuway

Espera un poco, mirame conoceme
Espera un poco, mirame conoceme

Oqopatallay pampapi kachitaraq llaqwaskani
Wisqakuchollay pampa kachitaraq llaqwaskani

Waqtankankachay kispan kankachay
Waqtankankachay kispan kankachay

Mainiq orqopi t'aqmiyusayki
Mainiq orqopi t'aqmiyusayki

Kuska tutallay trago kankacha
Wallpa waqaylla aqha qoñicha

Qanwan kuskachus illarisunchis
Qanwan kuskachus paqarisunchis

Palabras usadas
  • Pukuy puku /  ave de puna (Prilorelys resplendens)
  • Fuña fuña /flor de las alturas
  • Surpo / flor que crece en las alturas
  • Ylla / se usa en rituales,  cierto tipo de piedras que se considera vivo de manera simbólica



Canciones infantiles en quechua letra


Chiwchichakuna ninku
chiwchichakuna ninku,
"pio, pio, pio nispa"
yarqaywan kaspa
chiriwaan kaspa

wallpa maskan
sarata chaymanta trigota
mikhuyta qun
p'istuyninta mañaykun

iskay rapran ukuchapi
k'uytuykachanku
paqarintin punchawkama
chiwchichakuna puñunku.




Huk ñuñusapa wakay kanmi
manan mayqin wakach
ñuñunta quwan
llapan qanchis punchawpaq
tolon, tolon 
tolon, tolon

huk esquilata rantipuni
wakay munaykun  
purín waylla patapi
sipin chuspikunata chupanwan
tolon, tolon 
tolon, tolon

 
Pachamanta ruwasqa t'eqe
ancha sumaq  cartonmanta 
uyachanta mayllakun 
yakuwan jabonwan

Paskakun chukchanta 
tullu ñachqawan 
chutaspa ñacchakun 
mana waqanchu.

Pachamanta ruwasqa t'eqe makiykita quway 
sinchi qapiywan
reqchisqayki kayta munani 
pachamanta ruwasqa t'eqe

Letra de Tankar kiskacha


Tankar kiskacha rurusapacha
Tankar kiskacha rurusapacha

Yanachayuqtachu tariwaranki
Yanachayuqtachu tariwaranki

Yanayuqtaña tariwaspapas
Suqoyki ukhupi chinkachikuwaq 

Habas tikacha yana yuraqcha
Habas tikacha yana yuraqcha

Chaychus mana noqa yanayuq kayma
Chaychus mana noqa yanayuq kayma

Yanachallayqa urpichallayqa
Yanachallayqa urpichallayqa

Uchuychamanta munaskusqaysi
Uchuychamanta uywakusqaysi

Akuchi purirakamusun
Akuchi pasiaramusunchis

Mamayki puñushanankama
Taytayki puñushanankama



Munasqay urpi (romántica)
Interpretado por Condemayta de Acomayo
Departamento Cusco



Maytan purishanki munakusqay urpi
maytan pawashanki wayllukusqay urpi

manachu noqari yanayki karani
chiripi wayrapi waqaq masichayki


maytan purishanki munakusqay urpi
maytan pawashanki wayllukusqay urpi

manachu noqari yanayki karani
chiripi wayrapi  llakiqmasichayki

ripukunayñan kasharan
pasakunayñan kasharan

ichari ripuymanpaschu
ichari pasaymanpaschu

Traducción

Donde estarás caminando paloma querida
donde estarás volando paloma querida

no fui tu novio/a
quien lloraba contigo en temporadas de frío y viento

caricias delicias todo a terminado
recuerdos pesares es lo que nos queda

todo a terminado por tu culpa ingrato
tu los a malogrado nuestro juramento


donde estarás caminando paloma querida
donde estarás volando paloma querida

no fui tu novio/a
quien lloraba contigo en temporadas de frío y viento

ya me voy a ir
ya me voy a ir

tal ves deba irme
tal ves deba irme


Sonqollay imananmi (que te pasa corazón/romántica)
Interpretada por el conjunto musical Condemayta de Acomayo
Departamento Cusco


Tayta mamaykichu kamachimusunki
mama taytaykichu kamachimusunki

qawaya runaq wawanta waqachimuy nispa
pawaya runaq churinta llakichimuy nispa

Tayta mamaykiña kamachimuqtimpa
mama taytakiña kamachimuqtimpa

amaya wakchamasiyqa waqachuncho niway
amaya pobremasiyqa llakichuncho niway

waqayari negro llakiyari zambo
waqayari negro llakiyari zambo

pilla runaq wawanta munakuy nisunki
pilla runaq churinta wayllukuy nisunki

cascarillaschay maskarilaway
cascarillaschay maskarilaway

kay runaq wasinta maskarillaway
kay runaq llaqtanpi maskarillaway

manaña manaña tarillawaspaqa
manaña manaña tarallawaspaqa

waqachisqaycha ripun niwanki
llakichisqaycha pasan niwanki

Traducido

Tus padres te mandaron
tus madres te mandaron

ve hacer llorar las hijas de la gente
ve hacer llorar las hijas de la gente

si tus padres te mandaron
si tus madres  te mandaron

no deberías permitir que el podre llore
no deberías permitir que el podre este triste

Llora pues negro
llora pues zambo

quien te dijo que quieras hija de la gente
quien te dijo que  quieras hija de la gente

cascarita búscame
cascarita encuéntrame

en la casa de la gente búscame
en la casa de la gente encuéntrame

Si no me encuentras
si no me encuentras

como lo hacia llorar por eso se fue
como lo hacia sufrir por eso se fue


Eucaliptucha canción de dominio popular
Letra de Eucaliptucha


Eucaliptuchay eucaliptuchay
Eucaliptuchay eucaliptuchay

Primero amorchaymanri igualawaqchus kara
Primero amorchaymanri igualawaqchus kara

Igualawaqña kara comparawaqña kara
Igualawaqña kara comparawaqña kara

Mikhunan platuchapiri mikhuyta yachawaqsu
Puñusqan camachapiri puñuyta wachaqwaqsu

Eucaliptuchay eucaliptuchay
Eucaliptuchay eucaliptuchay

Primero amorchaymanri igualawaqchus kara
Primero amorchaymanri igualawaqchus kara

Hay gustuchay gustuchay manas mamaypa gustuncho
Noqa gustoysi primero piwan maywan kakunaypaq
Piwan maywan kakunaypaq

Hay gustuchay gustuchay manas mamaypa gustuncho
Noqa gustoysi primero piwan maywan kakunaypaq
Piwan maywan kakunaypaq


Mana mamayoq - Conjunto Santa Bárbara de Sicuani


cusco