miércoles, 10 de febrero de 2021

Cocinar en quechua👩‍🍳🔪

cocinar
 Cocinar en quechua es wayk'uy y yanuy

Noqa waykushani /yo estoy cocinando

Tiempo pasado
  • Noqa wayk'urqani-yo cociné
  • Qam wayk'urqanki-tú cocinas
  • Pay wayk'urqan-él/ella cocinó
  • Noqanchis wayk'urqanchis-nosotros cocinamos (in)
  • Noqayku wayk'urqayku-nosotros cocinamos (ex)
  • Qamkuna wayk'urqankichis-ustedes cocinaron
  • Paykuna wayk'urqanku-ellos/ellas cocinaron

Tiempo presente
  • Noqa wayk'uni-yo cocino
  • Qam wayk'unki-tú cocinas
  • Pay wayk'un-él/ella cocina
  • Noqanchis wayk'unchis-nosotros cocinamos (in)
  • Noqayku wayk'uyku-nosotros cocinamos (ex)
  • Qamkuna wayk'unkichis-ustedes cocinan
  • Paykuna wayk'unku-ellos/ellas cocinan

Tiempo futuro
  • Noqa wayk'usaq-yo cocinaré
  • Qam wayk'unki-tú cocinarás
  • Pay wayk'unqa-él/ella cocinará
  • Noqanchis wayk'usunchis-nosotros cocinaremos (in)
  • Noqayku wayk'usaqku-nosotros cocinaremos (ex)
  • Qamkuna wayk'unkichis-ustedes cocinarán
  • Paykuna wayk'unqaku-ellos/ellas cocinarán
El modo obligativo en presente
Lawata waykunay kashan "tengo que cocinar sopa
Lawata waykunayki kashan "tienes que cocinar sopa
Lawata waykunan kashan "tiene que cocinar sopa
Lawata waykunanchis kashan "tenemos que cocinar sopa
Lawata waykunayku kashan "tenemos que cocinar sopa 
Lawata waykunaykichis kashan "tienen que cocinar sopa ustedes
Lawata waykunanku kashan "tienen que cocinar sopa

El modo obligativo en pasado
Lawata waykunay karqan "tenía que cocinar sopa
Lawata waykunayki karqan "tenías que cocinar sopa
Lawata waykunan karqan "tenía que cocinar sopa
Lawata waykunanchis karqan "teníamos que cocinar sopa 
Lawata waykunayku karqan "teníamos que cocinar sopa 
Lawata waykunaykichis karqan "tenían que cocinar sopa ustedes
Lawata waykunanku karqan "tenían que cocinar sopa

El modo obligativo en futuro
Lawata waykunay kanqa "tendré que cocinar sopa
Lawata waykunayki kanqa "tendrás que cocinar sopa
Lawata waykunan kanqa "tendrá que cocinar sopa
Lawata waykunanchis kanqa "tendremos que cocinar sopa 
Lawata waykunayku kanqa "tendremos que cocinar sopa 
Lawata waykunaykichis kanqa "tendrán que cocinar sopa ustedes
Lawata waykunanku kanqa "tendrán que cocinar sopa

Comer-alimentar en quechua🍖

comer



Comer en quechua es mikhuy, otras palabras relacionados con comer son: Aptay significa tomar algo con las manos, laptay que quiere decir alzar con las manos para comer, Llaqway que se traduce en lamer, Qaray se traduce en servir la comida. etc 


Quiero comer
Mikhuyta munani

Comer sano
Qhali mikhuy

Vamos a comer
Hakuchi mikhuq

Vamos comer pan
Hakhuchi mikhuq t'antata

Comer pan
Mikhuna t'antata

Me gusta comer
Noqa misk'ichikuni  mikhunata

Buena comida
Allín mikhuna

Quieres comer
Munanki mikhuyta

No comer
Mana mikhunichu

Yo comer
Noqa mikhuni


A comer rico
Misk'ita mikhuson

Ven a comer
 Hamuy mikhuson

Comer bien
Allin mikhuy


Verbo comer tiempo pasado

  • -Noqa mikhurqani-yo comí
  • -Qam mikhurqanki-tú comiste
  • -Pay mikhurqan-él/ella comió
  • -Noqanchis mikhurqanchis-nosotros comemos (in)
  • -Noqayku mikhurqayku-nosotros comemos (ex)
  • -Qamkuna mikhurqankichis-ustedes comieron
  • -Paykuna mikhurqanku-ellos/ellas comieron

Presente

  • -Noqa mikhuni-yo como
  • -Qam mikhunki-tú comes
  • -Pay mikhun-él/ella come
  • -Noqanchis mikhunchis-nosotros comemos (in)
  • -Noqayku mikhuniku nosotros comemos (ex)
  • -Qamkuna mikhunkichis-ustedes comen
  • -Paykuna mikhunku-ellos/ellas comen

Futuro
  • -Noqa mikhusaq-yo comeré
  • -Qam mikhunki-tú comerás
  • -Pay mikhunqa-él/ella comerá
  • -Noqanchis mikhusunchik-nosotros comeremos (in)
  • -Noqayku mikhusaqku-nosotros comeremos (ex)
  • -Qamkuna mikhunkichik-ustedes comerán
  • -Paykuna mikhunqaku-ellos/ellas comerán

  • Mikhuynay kashan / tengo que comer
  • Mikhuynayki kashan / tienes que comer
  • Mikhuynan kashan / tiene que comer
  • Mikhuynanchis kashan / tenemos que comer (todos nosotros)
  • Mikhuynayku kashan / tenemos que comer (nosotros y no tú)
  • Mikhuynaykichis kashan / tienen que comer ustedes
  • Mikhuynanku kashan / tienen que comer
  • Mikhuynay karqan / tenía que comer
  • Mikhuynayki karqan / tenías que comer
  • Mikhuynan karqan / tenía que comer
  • Mikhuynanchis karqan / teníamos que comer (todos nosotros)
  • Mikhuynayku karqan / teníamos que comer (nosotros y no tú)
  • Mikhuynaykichis karqan / tenían que comer ustedes
  • Mikhuynanku karqan / tenían que comer
  • Mikhuynay kanqa / tendré que comer
  • Mikhuynayki kanqa / tendrás que comer
  • Mikhuynan kanqa / tendrá que comer
  • Mikhuynanchik kanqa / tendremos que comer (todos nosotros)
  • Mikhuynayku kanqa / tendremos que comer (nosotros y no tú)
  • Mikhuynaykichis kanqa / tendrán que comer ustedes
  • Mikhuynanku kanqa / tendrán que comer


  • Mikhurqayki  / te comí
  • Mikhurqaykichis / los comí ustedes
  • Mikhurqaykiku / te comimos
  • Mikhurqaykichikku / los comimos a ustedes
  • Mikhuwarqanki / me comiste
  • Mikhuwarqankichis / me comieron ustedes
  • Mikhuwarqankiku / nos comiste
  • Mikhuwarqankichikku / nos comieron ustedes
  • Mikhuwarqan / me comió
  • Mikhuwarqanku / me comieron
  • Mikhuwarqanchis / nos comió
  • Mikhuwarqanchikku / nos comieron
  • Mikhusurqanki / te comió
  • Mikhusurqankichis / los comió a ustedes
  • Mikhusurqankiku / te comieron
  • Mikhusurqankichikku / los comieron a ustedes

Primera persona recibe la acción del verbo
  • Yo me como  / noqa mikhukuni
  • Tú me comes  / qan mikhuwanki
  • Él me come  / pay mikhuwan
  • Ustedes me comen  / qankuna mikhuwankichis
  • Ellos me comen  / paykuna mikhuwanku

Segunda persona recibe la acción del verbo
  • Yo te como  / noqa mikhuyki
  • Tú te comes  / qan mikhukunki
  • Él te come  / pay mikhusunki
  • Nosotros te queremos  / noqayku mikhuykiku
  • Ustedes se comen  / qankuna mikhukunkichis
  • Ellos te comen  / paykuna mikhusunkiku

Tercera persona recibe la acción del verbo
  1. Yo lo/la como  / noqa payta mikhuni
  2. Tú lo/la comes  / qan payta mikhunki
  3. Él lo/la come  / pay payta mikhun
  4. Nosotros lo/la queremos  / noqanchis payta  mikhunchis
  5. Nosotros lo/la queremos  / noqayku payta  mikhuyku
  6. Ustedes lo/la comen  / qankuna payta  mikhunkichis
  7. Ellos lo/la comen  / paykuna payta  mikhunku

Cómo se dice Pan en quechua 🥯

pan


Pan en el idioma quechua es : T'anta


Pan dulce
Misk'i t'anta

Pan rico
Sumaq t'anta

Pan con ajo
T'anta ajus

Pan de trigo
T'anta trigo

Vamos comer pan
Haku mikhuson t'antata

Pan con huevo
T'anta runtuyuq

T'antay / mi pan
T'antayki / tu pan
T'antan / su pan

  • T'antanchis / nuestro pan
  • T'antanku / nuestro pan
  • T'antaykichis / vuestro pan
  • T'antanku / su pan de (ella) 
  • T'antay  /  mi pan
  • T'antayki  /  tu pan
  • T'antan  /  su pan
  • T'antanchis  /  nuestro pan
  • T'antanku  /  nuestro pan
  • T'antaykichis  /  vuestro pan
  • T'antanku  /  su pan de (ella) 

  • Noqa mikushani t'antata / yo estoy comiendo pan
  • Qam mikushanki t'antata /tú estás comiendo pan
  • Pay mikushan  t'antata / el/ella está comiendo pan
  • Ñuqanchik mikushanchis t'antata / todos nosotros estamos comiendo pan
  • Ñuqayku mikushayku  t'antata / nosotros estamos comiendo (pero tú no) pan
  • Qamkuna mikushankichis t'antata / ustedes están comiendo pan
  • Paykuna mikushanku  t'antata / ellos están comiendo pan
  • Mikhunay kashan t'antata / tengo que comer pan
  • Mikhunayki kashan t'antata / tienes que comer pan
  • Mikhunan kashan t'antata / tiene que comer pan
  • Mikhunanchis kashan t'antata / tenemos que comer pan (todos nosotros)
  • Mikhunayku kashan t'antata / tenemos que comer pan (nosotros y no tú)
  • Mikhunaykichis kashan t'antata / tienen que comer pan ustedes
  • Mikhunanku kashan t'antata / tienen que comer pan
  • Mikhunay karqan t'antata / tenía que comer pan
  • Mikhunayki karqan t'antata / tenías que comer pan
  • Mikhunan karqan t'antata / tenía que comer pan
  • Mikhunanchis karqan t'antata / teníamos que comer pan (todos nosotros)
  • Mikhunayku karqan t'antata / teníamos que comer pan (nosotros y no tú)
  • Mikhunaykichis karqan t'antata / tenían que comer pan ustedes
  • Mikhunanku karqan t'antata / tenían que comer pan
  • Mikhunay kanqa t'antata / tendré que comer pan
  • Mikhunayki kanqa t'antata / tendrás que comer pan
  • Mikhunan kanqa t'antata / tendrá que comer pan
  • Mikhunanchis kanqa t'antata / tendremos que comer pan (todos nosotros)
  • Mikhunayku kanqa t'antata / tendremos que comer pan (nosotros y no tú)
  • Mikhunaykichis kanqa t'antata / tendrán que comer pan ustedes
  • Mikhunanku kanqa t'antata / tendrán que comer pan

Ají en quechua


La alimentación de los antiguos peruanos estaba vinculado  al ají. Como muestra del pasado gastronómico a quedado  platos típicos  picantes hasta la actualidad, ejemplo. Chhiri uchu, uchu llaqwa. Asimismo el ají era usado de dos formas, frescas y desecadas.

Ají / uchu

Ají  picante
Hayaq uchu

Ají de gallina
Wallpa uchuyuq

Ají de haba
Uchu habas

Ají verde
Q'omer uchu

Aji amarillo
Q'ello uchu

El modo obligativo en presente
Wallpata mikhunay kashan uchuyuqta"tengo que comer gallina con ají
Wallpata mikhunayki kashan uchuyuqta"tienes que comer gallina con ají
Wallpata mikhunan kashan uchuyuqta"tiene que comer gallina con ají
Wallpata mikhunanchis kashan uchuyuqta"tenemos que comer gallina con ají
Wallpata mikhunayku kashan uchuyuqta"tenemos que comer gallina con ají 
Wallpata mikhunaykichis kashan uchuyuqta"tienen que comer gallina con ají ustedes
Wallpata mikhunanku kashan uchuyuqta"tienen que comer gallina con ají

El modo obligativo en pasado
Wallpata mikhunay karqan uchuyuqta"tenía que comer gallina con ají
Wallpata mikhunayki karqan uchuyuqta"tenías que comer gallina con ají
Wallpata mikhunan karqan uchuyuqta"tenía que comer gallina con ají
Wallpata mikhunanchis karqan uchuyuqta"teníamos que comer gallina con ají 
Wallpata mikhunayku karqan uchuyuqta"teníamos que comer gallina con ají 
Wallpata mikhunaykichis karqan uchuyuqta"tenían que comer gallina con ají ustedes
Wallpata mikhunanku karqan uchuyuqta"tenían que comer gallina con ají

El modo obligativo en futuro
Wallpata mikhunay kanqa uchuyuqta"tendré que comer gallina con ají
Wallpata mikhunayki kanqa uchuyuqta"tendrás que comer gallina con ají
Wallpata mikhunan kanqa uchuyuqta"tendrá que comer gallina con ají
Wallpata mikhunanchis kanqa uchuyuqta"tendremos que comer gallina con ají 
Wallpata mikhunayku kanqa uchuyuqta"tendremos que comer gallina con ají 
Wallpata mikhunaykichis kanqa uchuyuqta"tendrán que comer gallina con ají ustedes
Wallpata mikhunanku kanqa uchuyuqta"tendrán que comer gallina con ají




martes, 9 de febrero de 2021

Pescado en quechua

 

challwa

La palabra pescado en quechua es challwa, aplica para todos los animales que viven bajo el agua. Exististe un pescado oriundo de la sierra peruana que se encuentra en peligro de extinción, a este tipo de pescado los antiguos peruanos lo llamaban challwa.

Challwaq
Persona que pesca

Challway
Pescar

  • Molusco mejillones/ch'uro
  • Spondylus/ puka mesa
  • Challwa/pez bagre

Quiero pescado
Challwata munani
 
Pez
Challwa

Pescado fresco
Q'olla challwa

El modo obligativo en presente
  • Challwata mikhunay kashan"tengo que comer pescado
  • Challwata mikhunayki kashan"tienes que comer pescado
  • Challwata mikhunan kashan"tiene que comer pescado
  • Challwata mikhunanchis kashan"tenemos que comer pescado
  • Challwata mikhunayku kashan"tenemos que comer pescado 
  • Challwata mikhunaykichis kashan"tienen que comer pescado ustedes
  • Challwata mikhunanku kashan"tienen que comer pescado

El modo obligativo en pasado
  • Challwata mikhunay karqan"tenía que comer pescado
  • Challwata mikhunayki karqan"tenías que comer pescado
  • Challwata mikhunan karqan"tenía que comer pescado
  • Challwata mikhunanchis karqan"teníamos que comer pescado 
  • Challwata mikhunayku karqan"teníamos que comer pescado 
  • Challwata mikhunaykichis karqan"tenían que comer pescado ustedes
  • Challwata mikhunanku karqan"tenían que comer pescado

El modo obligativo en futuro
  • Challwata mikhunay kanqa"tendré que comer pescado
  • Challwata mikhunayki kanqa"tendrás que comer pescado
  • Challwata mikhunan kanqa"tendrá que comer pescado
  • Challwata mikhunanchis kanqa"tendremos que comer pescado 
  • Challwata mikhunayku kanqa"tendremos que comer pescado 
  • Challwata mikhunaykichis kanqa"tendrán que comer pescado ustedes
  • Challwata mikhunanku kanqa"tendrán que comer pescado



Traductor Quechua a Español


En este blog traducimos palabras que nos envían nuestros lectores, de esta manera ayudamos y ampliamos el uso de palabras quechua. Pronto lanzaremos audio de cada post, para poder ayudar con la pronunciación.

Traductor Quechua : solo palabras

traductor



Verbos en quechua
Verbos en el idioma quechua conjugados en tiempo presente, presente y futuro; además de oraciones simples con cada verbo conjugado.


Adjetivo en quechua
Colores en quechua
Números en quechua
Diccionario quechua
Despedida en quechua
Saludos en quechua
Cuentos en quechua
Comida en quechua
Canciones en quechua


traductor


Por favor en quechua

 

porfavor

Por favor en quechua  se traduce de la siguiente manera. Ama hinachu kay, en ocasiones se usa el "allichu hinatayá" como complemento durante la conversación. En Apurimac se suele decir ama hina kaychu

Por favor regresa
Ama hinachu kay kutimuy

Por favor no regreses
Ama kutimuychu ama hina kaychu 

Por favor tráeme fruta
Ama hina kaychu añawi, ruru

Por favor tráeme huevo
Ama hina kaychu runtuta apamuy

Por favor préstame tu casa
Wasiykita mañaway hama hina kaychu

Silencio por favor
Ch'iniy ama hina kaychu / upallay hama hina kaychu


Raúl pide favor a Rosa (conversación)

Por favor rosa préstame tu gato
Ama hinachu kay rosa michiykita mañaway

Rosa responde: No puedo
Manan  atiymanchu

Raúl insiste: Por favor
Allichu hinatayá


  • Ama hina kaychu noqa takirapusayki / por favor yo te canto
  • Ama hina kaychu qan takirapuway/ por favor tu cántame
  • Ama hina kaychu pay takirapuwachun /por favor el que me cante
  • Ama hina kaychu Noqa ruwanqa /por favor yo hago
  • Ama hina kaychu Qam ruwanki  /por favor tú haces
  • Ama hina kaychu Pay ruwanchun  /por favor él/ella hace
  • Ama hina kaychu Noqanchis ruwansunchis  /por favor (todos) nosotros hacemos
  • Ama hina kaychu Noqayku ruwasayku  /por favor nosotros hacemos (pero no tú)
  • Ama hina kaychu Qamkuna ruwankichis  /por favor ustedes  yo hago

domingo, 7 de febrero de 2021

Feliz-felicidad-alegría en quechua 😁

kusi

Feliz en quechua es : kusi, kusisqa.
Alegría en quechua se traduce en kusi.

Frases de felicidad en quechua


Que seas feliz
Kusisqa kay

Estoy feliz
Kusisqa kani


Feliz cumpleaños
Kusiy raymii punchaw

Feliz año nuevo
Kusiy musoq wata

Tengo el orgullo de ser peruano y soy feliz
Peruano apusonqo kusisqa kay

Tierra feliz
Pachamama kusisqa



Feliz aniversario
Kusiy raymi punchaw

Feliz aniversario mi querido Perú
Munasqay Perú kusiy raymi punchaw 

Querido Perú alégrate en tu fiesta
¡Kuyasqay Perú kusirikuy raymikip!

Feliz día Perú
Kusiy punchawnikipi Perú  / kusikuy punchawnikipi Perú

Feliz 200 años de nuestra independencia mi querido Perú
Kusiy iskay pachak wata  noqanchispa quispisqan  munasqay Perú


Feliz día madre tierra
Kusikuy punchawniykipi pachamama

Feliz día del trabajador
Kusi punchaw llank'aq

Feliz cumpleaños tía
kusi punchaw ipa

Yo estoy feliz
Noqa kusisqa kani

Vive y se feliz
Kawasaspa kusikuy

Perro feliz
Alqo kusisqa



Feliz día pachamama
Kusiy punchawnikipi (tierra)

Feliz día mama
Kusiy punchawnikipi mamay

Feliz día papa
Kusiy punchawnikipi taytay

Feliz día maestro
kusiy punchawnikipi yachachiq

Feliz día del padre
kusiy punchawnikipi taytay

Familia feliz
Kusiy ayllu

Feliz fiestas patrias
Kusiy raymi patrias

Hoy me siento feliz
Noqa kusisqa kani

Feliz cumpleaños hermano
Kusiy raymi punchaw wayqe

Feliz día de la amistad
Kusiy punchaw reqchisqay

Casa feliz
Kusiy wasi

Niño feliz
kusiy warma

Estoy feliz
Kusisqa kani

Carita feliz
kusisqa uyacha

Bebe feliz
kusisqa warma

Vive y se feliz
Kawasay kusisqa

Feliz viaje
Kusisqa puriy

Feliz viernes
Kusisqa ch'askachay

Mundo feliz
Kusisqa tiqsi muyu

Mujer feliz
kusisqa warmi

Me siento feliz
Kusisqa  kani

Feliz día madre tierra
kusiy punchawnikipi pachamam

Año del Bicentenario del Perú: 200 años de Independencia
Perú Suyuq Iskay Pachak Wata Hunt’aynin: quispisqan iskay pachak wata


  • kusisqay / mi felicidad /alegría
  • kusisqayki / tu felicidad /alegría
  • kusisqan / su felicidad /alegría
  • kusisqanchis / nuestro felicidad /alegría
  • kusisqanku / nuestro felicidad /alegría
  • kusisqaykichis / vuestro felicidad /alegría
  • kusisqanku / su felicidad de (ella) /alegría


Kusikunay karqan    
Tenía que estar alegre

Kusikunayki karqan    
Tenías que estar alegre

Kusikunan karqan    
Tenía que estar alegre

Kusikunanchis karqan    
Teníamos que estar alegre (todos nosotros)

Kusikunayku karqan    
Teníamos que estar alegre (nosotros y no tú)

Kusikunaykichis karqan    
Tenían que estar alegre ustedes

Kusikunanku karqan    
Tenían que estar alegre

Kusikunay kanqa    
Tendré que estar alegre

Kusikunayki kanqa    
Tendrás que estar alegre

Kusikunan kanqa    
Tendrá que estar alegre

Kusikunanchis kanqa    
Tendremos que estar alegre (todos nosotros)

Kusikunayku kanqa    
Tendremos que estar alegre (nosotros y no tú)

Kusikunaykichis kanqa    
Tendrán que estar alegre ustedes

Kusikunanku kanqa    
Tendrán que estar alegre



Tiempo pasado verbo alegría

  • Noqa kusikurqani     yo me alegré
  • Qam kusikurqanki    tú te alegraste
  • Pay kusikurqan   él, ella se alegró
  • Noqanchis kusikurqanchis    nosotros nos alegramos (in)
  • Noqayku kusikurqayku    nosotros nos alegramos (ex)
  • Qamkuna kusikurqankichis   ustedes se alegraron
  • Paykuna kusikurqanku    ellos, ellas se alegraron

Tiempo presente
  • Noqa kusikuni    yo me alegro
  • Qam kusikunki    tú te alegras
  • Pay kusikun    él, ella se alegra
  • Noqanchis kusikunchis    nosotros nos alegramos (in)
  • Noqayku kusikuyku   nosotros nos alegramos (ex)
  • Qamkuna kusikunkichis   ustedes se alegran
  • Paykuna kusikunku   ellos, ellas se alegran

Tiempo futuro
  • Noqa kusikusaq   yo me alegraré
  • Qam kusikunki    tú te alegrarás
  • Pay kusikunqa    él, ella se alegrará
  • Noqanchis kusikusunchis   nosotros nos alegraremos (in)
  • Noqayku kusikusaqku  nosotros nos alegraremos (ex)
  • Qamkuna kusikunkichis    ustedes se alegrarán
  • Paykuna kusikunqaku   ellos, ellas se alegrarán


Verbo Felicitar en quechua
Se traduce en saminchay:

Tiempo pasado
  • Noqa samincharqani  'yo felicité'
  • Qam samincharqanki  'tú felicitaste'
  • Pay samincharqan  'él, ella felicitó'
  • Noqanchis samincharqanchis  'nosotros felicitamos (in)'
  • Noqayku samincharqayku  'nosotros felicitamos (ex)'
  • Qamkuna samincharqankichis  'ustedes felicitaron'
  • Paykuna samincharqanku  'ellos, ellas felicitaron'

Tiempo presente
  • Noqa saminchani  'yo felicito'
  • Qam saminchanki  'tú felicitas'
  • Pay saminchan  'él, ella felicita'
  • Noqanchis saminchanchis  'nosotros felicitamos (in)'
  • Noqayku saminchayku  'nosotros felicitamos (ex)'
  • Qamkuna saminchankichis  'ustedes felicitan'
  • Paykuna saminchanku  'ellos, ellas felicitan'

Tiempo futuro
  • Noqa saminchasaq  'yo felicitaré'
  • Qam saminchanki  'tú felicitarás'
  • Pay saminchanqa  'él, ella felicitará'
  • Noqanchis saminchasunchis  'nosotros felicitaremos (in)'
  • Noqayku saminchasaqku  'nosotros felicitaremos (ex)'
  • Qamkuna saminchankichis  'ustedes felicitarán'
  • Paykuna saminchanqaku  'ellos, ellas felicitarán'


  • Saminchaynay kashan  tengo que felicitar
  • Saminchaynayki kashan  tienes que felicitar
  • Saminchaynan kashan  tiene que felicitar
  • Saminchaynanchis kashan  tenemos que felicitar (todos nosotros)
  • Saminchaynayku kashan  tenemos que felicitar (nosotros y no tú)
  • Saminchaynaykichis kashan  tienen que felicitar ustedes
  • Saminchaynanku kashan  tienen que felicitar
  • Saminchaynay karqan  tenía que felicitar
  • Saminchaynayki karqan  tenías que felicitar




  • Saminchaynan karqan  tenía que felicitar
  • Saminchaynanchis karqan  teníamos que felicitar (todos nosotros)
  • Saminchaynayku karqan  teníamos que felicitar (nosotros y no tú)
  • Saminchaynaykichis karqan  tenían que felicitar ustedes
  • Saminchaynanku karqan  tenían que felicitar
  • Saminchaynay kanqa  tendré que felicitar
  • Saminchaynayki kanqa  tendrás que felicitar
  • Saminchaynan kanqa  tendrá que felicitar
  • Saminchaynanchis kanqa  tendremos que felicitar (todos nosotros)
  • Saminchaynayku kanqa  tendremos que felicitar (nosotros y no tú)
  • Saminchaynaykichis kanqa  tendrán que felicitar ustedes
  • Saminchaynanku kanqa  tendrán que felicitar



  • Samincharqayki   te felicité
  • Samincharqaykichis  los felicité a ustedes
  • Samincharqaykiku  te felicitamos
  • Samincharqaykichikku  los felicitamos a ustedes
  • Saminchawarqanki  me felicitaste
  • Saminchawarqankichis  me felicitaron ustedes
  • Saminchawarqankiku  nos felicitaste
  • Saminchawarqankiku  nos felicitaron ustedes



  • Saminchawarqan  me felicitó
  • Saminchawarqanku  me felicitaron
  • Saminchawarqanchis  nos felicitó
  • Saminchawarqanchikku  nos felicitaron
  • Saminchasurqanki  te felicitó
  • Saminchasurqankichis  los felicitó a ustedes
  • Saminchasurqankiku  te felicitaron
  • Saminchasurqankichikku  los felicitaron a ustedes
Feliz cumpleaños en quechua: 
  • Kusikuy punchawniykipi 1ra opción
  • Kusiy raymi punchawniykipi 2da opción

Kunan napaykuyki paqarisqayta
Hoy te saludo por tu nacimiento

kusiy raymi p'unchaw
Cumpleaños feliz

kusiy raymi p'unchaw
Cumpleaños feliz


Qampaq mañariyku
 Te deseamos a ti

P'unchawkipi junt'ariy
Que los cumplas en tu día

Kusiqa junt'ariy 
 Que los cumplas feliz








miércoles, 3 de febrero de 2021

Significado de palabras quechua




Significado de "quilla", killa / luna
Significado de kiru / diente
Significado de qhali kay / estar sano

Mas palabras con Q ver

Significado de warmi / mujer
Significado de wayra / viento
Significado de "wagra" waqra / cuerno
Significado de wawa / bebé
Significado de "wiracocha" wiraqocha / señor
Significado de wasi / casa
Significado de willla / anuncio
Significado de wara / pantalón
Significado de wayna / huayna(varon) sipas(mujer)
Significado de "wayki" wayqe / hermano del varón

Mas palabras con W

Significado de yana / negro
Significado de yaku /  agua
Significado de yaya / sacerdote, clérigo
Significado de yura /  arbusto
Significado de yapa / aumentar
Significado de yawar / sangre

Mas palabras quechua con Y

Significado de opa /  tonto, bobo
Significado de "orco" orqo / cerro montaña
Significado de "ocote" oqoti / ano

Lista palabras con O


Significado de pacha / mundo, tierra
Significado de pai / el
Significado de "pushac" / pusaq / ocho
Significado de pukara /  fortaleza
Palabras quechua con P

Significado de runa / gente, hombre
Significado de raymi /fiesta
Significado de "runto" / huevo ave
Significado de "raca" raka / vagina
Significado de rumi / piedra

Palabras quechua con R 


Significado de tuta / noche
Significado de taita / padre
Significado de "tanta " t'anta / pan
Significado de tamia / lluvia (ecuador)

Palabras quechua con T


Significado de sacha / arbol
Significado de samay / descanzar
Significado de siki / nalga
Significado de sinchi / valiente
Significado de suyu / region, provincia
Significado de "siqui"  siki / nalga

Palabras quechua con S

Significado de kay / este, esta
Significado de "kari " qhari / varon
Significado de killari / "luz de luna"
Significado de kusa / excelente
Significado de kanki / eres
Significado de kallpa fuerza

Lista palabras quechua con K

Significado de llacta / pueblo

Significado de "ñahui" ñawi / ojo
Significado de ñusta / princesa
Significado de ñawi / ojo
Significado de ñuñu / mama, seno
Significado de ñuqa / yo

Lista palabras con Ñ  en quechua

Significado de munay / amar
Significado de "mikuna", mikhuna / comer
Significado de manan / no
Significado de maki / mano
Significado de nuna / alma

Lista palabras con M

Significado de arí/ si
Significado de asna siki / nalga apestoso
Significado de ayllu/ familia
Significado de allin /bien
Significado de anka / águila
Significado de añay/ agradecimiento

Palabras quechua con A

Significado de chupi/ sopa
Significado de chaucha/ raíz planta comestible
Significado de cancha  / maíz tostado
Significado de chay / ese, esa
Significado de "colla" qoya / esposa, madre 
Significado de chunka / 10
Significado de "chaupi" / chawpi   medio
Significado de condor / ave

Palabras quechua con CH

Significado de runa / gente, hombre
Significado de runtu / huevo
Significado de rani / no existe en quechua sureño
Significado de raymi / fiesta
Significado de ranicunca, lanikunka /  cuello delgado
Significado de runa simi
Significado de rupay / arder calor
Significado de rupa rupa / calor

Palabras quechua con R



Familia en quechua👨‍👨‍👧

familia
Familia en quechua ayllu

Post  donde te enseñamos nombrara a los  miembros de la familia, en el mundo andino la familia se denomina "ayllu" seres humanos que poblaron esta parte del mundo y adoptaron diversas creencias, valores, etc

Miembros de la familia en quechua
  • Abuelo /  awichu 
  • Tía /  ipa
  • Madrina /  achik mama
  • Yerno /  tullqa qatay
  • Mamá /  mama
  • Cuñado /  masanu
  • Suegra / kisma
  • Abuelo / awichu
  • Marido /  qusa
  • Suegro /  kiwachi
  • Nuera /  qhachuni
  • Sobrino /  mulla
  • Tía /  ipa
  • Hermana del hombre /  pana
  • Hermano del hombre / wayqe
  • Sobrina  / kuncha
  • Cuñada /  masa
  • Hermano de mujer  /  tura
  • Esposa  / yana
  • Esposo      /  qosa
  • Papá  / tayta
  • Tío  / kaka
  • Cuñado  / masanu
  • Hermano  / wayqe
  • Esposa  / yana
  • Abuela  / awicha
  • Hijo  / churi
  • Bebé  / wawa
  • Hija  / ususi
  • Amigo /  Kumpa
  • Vieja /  paya
  • Anciano /  machula
  • Mujer joven /  sipas
  • Viejo /  machu
  • Huérfano (a) /  Wakcha
  • Prójimo /  Runamasi
  • Anciana /  Paya
Hermanos
  • De hermano a hermano/ wayqey
  • De hermano a  hermana/ panay
  • De hermana a hermano/ tura
  • De hermana a hermana/ ñaña



Plural pronombre posesivo
Aylluy /mi familia
Aylluyki /tu familia
Ayllun /su familia
Ayllunchis /nuestro familia
Ayllunku /nuestro familia
Aylluykichis /vuestro familia
Ayllunku /su familia de (el ella)

Pronombre tiempo presente progresivo
  • Noqa mikushani aylluywan /yo estoy comiendo con mi familia
  • Qam mikushanki aylluykiwan /tú estás comiendo con tu familia
  • Pay mikushan aylluywan /el ella está comiendo con su familia
  • Noqanchis mikushanchis ayllunchiswan /todos nosotros estamos comiendo con mi familia
  • Noqayku mikushayku aylluykuwan /nosotros estamos comiendo con mi familia 
  • Qamkuna mikushankichis aylluykiswan /ustedes están comiendo con su familia
  • Paykuna mikushanku aylluykuwan /ellos están comiendo con su familia

Tener -Tengo en quechua

tengo


Tengo en quechua significa "kan" y tener se traduce en kay

Yo tengo un amigo que me ama
Noqapa reqsisqay munakuwan

Tengo orgullo de ser peruano
Peru apusonqo kay

Tengo orgullo de ser peruano y soy feliz
Peru kusisqa apusonqo  kay

Tengo todavía mucho por recorrer
askharaqmi purinay kashan 

Tengo tres hermanos
kinsa wayqeyuk kay

Yo tengo 20 años
noqa iskay chunka watayoq kani

Yo tengo
 Noqa kan

Yo tengo 14 años
Noqa chunka tawayoq watayoq kani

Yo tengo 18 años
Noqa chunka pusaqniyoq watayoq kani

Yo tengo 12 años
 Noqa chunka iskayniyoq watayoq kani

Yo tengo plata
Noqapa qolqe kan

Tengo 13 años
Chunka kinsa watayoq kani

Tengo 22 años
Iskay chunka iskayniyoq watayoq kani

Tengo 19 años
Chunka esqonniyoq watayoq kani

Tengo 30 años
Kinsa chunka watayoq kani

Tengo 17 años
Chunka qanchisniyoq watayoq kani

Tengo 10 años
Chunka watayoq kani

Tengo sueño
Puñunayay

Tengo sed
Ch'akichikuy

Tengo hambre
Yarqachikuy

Tengo frio
Chirimanta kay, chirichikuy

No tengo dinero
Mana qolqeyoq kay

No tengo hambre
Mana yarqachikuq kay

Tengo miedo
Manchakuy

Tener fe
Iñiy kan

Verbo tener en quechua
Tiempo pasado
  • -Noqapa karqani  /  yo tenía
  • -Qampa karqanki  /  tú tuviste
  • -Paypa karqan  /  él, ella tuvo
  • -Noqanchispa karqan  /  nosotros tuvimos (in)
  • -Noqaykupa karqan  /  nosotros tuvimos (ex)
  • -Qamkunapa karqan  /  ustedes tuvieron
  • -Paykunapa karqan  /  ellos, ellas tuvieron

Tiempo presente
  • -Noqapa kan  /  yo tienes
  • -Qampa kan  /  tú tienes
  • -Paypa kan  /  él, ella tiene
  • -Noqanchispa kan  /  nosotros tuvimos (in)
  • -Noqaykupa kan /  nosotros tuvimos (ex)
  • -Qamkunapa kan /  ustedes tienen
  • -Paykunapa kan /  ellos, ellas tienen

Tiempo futuro
  • -Noqapa kan /  yo tendré
  • -Qampa kan /  tú tendrás
  • -Paypa kan  /  él, ella tendrá
  • -Noqanchispa kan  /  nosotros tendremos (in)
  • -Noqaykupa kan  /  nosotros tendremos (ex)
  • -Qamkunapa kan  /  ustedes tendrán
  • -Paykunapa kan  /  ellos, ellas tendrán

Verbo tener caso 2
Tiempo pasado
  • Kapuwarqa / yo tuve 
  • Kapusurqanki / tú tuviste 
  • Kapurqa / el/ella tuvo
  • Kapuwarqanchis / nosotros tuvimos
  • Kapuwarqaku / nosotros tuvimos
  • Kapusurqankichis / ustedes tuvieron 
  • Kapurqaku / ellos/ellas tuvieron 
Presente
  • Kapuwan / yo tengo 
  • Kapusunki / Tú tienes 
  • Kapun / el/ella tiene 
  • Kapuwanchis / nosotros tenemos 
  • Kapuwanku / nosotros tenemos 
  • Kapusunkichis / ustedes tienes
  • Kapunku / ellos/ellas tienen 
Futuro
  • Kapuwanqa / yo tendré
  • Kapusunkin / tu tendrás
  • Kapunqan / ella, ellos tendrás
  • Kapuwasunmi / nosotros tendremos
  • Kapuwasunchisme / nosotros tendremos
  • Kapusunkichis /ustedes tendrán
  • Kapunqan / ellos, ellas tendrás

martes, 2 de febrero de 2021

Donde en quechua


donde

Donde en quechua es maypi:

Donde vives en quechua
Maypi tiyanki?

Donde estas?
Maypi kashanki?

Donde estudias?
Maipi estudianki

Donde vas?
Mayta rinki?

Donde te duele?
Maypi nanasunki?

Donde ir? 
Mayta rinki?

Donde te pierdes?
Mayta chinkanki

Donde te has perdido?
Maytataq chinkakunki?

De donde eres?
Maymanta kanki?

De donde eres tu?
Maymanta qam kanki?

Donde naciste?
Maypi paqariranki?

De donde viene?
Maymanta hamushanki

Donde sea
Maypipas


  • Maymanta  noqa kani /de donde  yo soy
  • Maymanta  qam kanki /de donde  tú eres
  • Maymanta  paymi /de donde  él ella es
  • Maymanta  noqanchis kanchis/ de donde  (todos) nosotros somos
  • Maymanta  noqayku kayku /de donde  nosotros somos (pero no tú)
  • Maymanta  qamkuna kankichis/ de donde ustedes son
  • Maymanta  paykuna kanku /de donde  ellos son
  • Maipi Qam  tiyanki/ donde vive  tú 
  • Maipi Pay  tiyan/ donde vive  él/ella 
  • Maipi Noqanchis  tiyanchis/ donde vivemos  (todos) 
  • Maipi Noqayku  tiyayku/ donde vivemos  nosotros 
  • Maipi Qamkuna  tiyankichis/ donde viven  ustedes 
  • Maipi Paykuna  tiyanku/ donde viven  ellos 
  • Maipi Paykuna  tiyanku/  donde vive   ellos


Donde se traduce en maypi, may
Como se dice donde vives / maypi tiyanki
De donde eres / maymanta kanki
De donde vienes / maymanta hamunki
Donde / maypi
Donde es / maypin
Donde esta / maypi kashan
Donde estas / maypi kashanki
Donde estas yendo / mayta rishanki
Donde estudias / maypi yachasisunkiku
Donde hay / maypin kashan
Donde naciste / maypin paqariranki
Donde queda / maypitaqri
Donde se ubica / maypin tarikun
Donde sea / maypipas
Donde te duele  / maypi nanasunki
Donde te pierdes  /mayta  chinkanki
Donde trabajas / maypin llank’anki
Donde vas / mayta rinki
Donde viene / mayta hamushan
Dónde vives / maypi tiyanki



De caso
Maykama
Mayman
Maymanta
Maypa
Maypaq
Maypi
Maypura
Mayrayku
Mayta

Limitativo
Maylla

Compañía
Maypiwan
Maywan

Definitivo
Maypuni

Temporal
Mayraq
Mayña

Relación
Maypas

Contrastivo
Maytaq

Enfa/interrog
Maycha
Maychu
Maym/mi
Mayqa
Mays /si


lunes, 1 de febrero de 2021

Dinero en quechua 💲💸

dinero

 ¿Cómo se dice dinero en quechua? dinero en el sur del Perú es qolqe, actualmente sigue vigente en las comunidades campesinas del sur peruano. 


Mi dinero / noqapa qolqey
Tu dinero / qampa qolqeyki
Su dinero/ paypa qolqen

No tengo dinero  
Qampa qolqeyki

Ese dinero es para nosotros 
Chay qolqeka noqanchispan

Dame dinero
Qoway qolqeta

No hay dinero
Manan kanchu qolqe

El modo obligativo en presente
  • Qolqeta waqaychanay kashan"  tengo que guardar dinero
  • Qolqeta waqaychanayki kashan"  tienes que guardar dinero
  • Qolqeta waqaychanan kashan"  tiene que guardar dinero
  • Qolqeta waqaychananchis kashan"  tenemos que guardar dinero (todos nosotros)
  • Qolqeta waqaychanayku kashan"  tenemos que guardar dinero (nosotros y no tú)
  • Qolqeta waqaychanaykichis kashan"  tienen que guardar dinero ustedes
  • Qolqeta waqaychananku kashan"  tienen que guardar dinero

El modo obligativo en pasado
  • Qolqeta waqaychanay karqan"  tenía que guardar dinero
  • Qolqeta waqaychanayki karqan"  tenías que guardar dinero
  • Qolqeta waqaychanan karqan"  tenía que guardar dinero
  • Qolqeta waqaychananchis karqan"  teníamos que guardar dinero (todos nosotros)
  • Qolqeta waqaychanayku karqan"  teníamos que guardar dinero (nosotros y no tú)
  • Qolqeta waqaychanaykichis karqan"  tenían que guardar dinero ustedes
  • Qolqeta waqaychananku karqan"  tenían que guardar dinero

El modo obligativo en futuro
  • Qolqeta waqaychanay kanqa"  tendré que guardar dinero
  • Qolqeta waqaychanayki kanqa"  tendrás que guardar dinero
  • Qolqeta waqaychanan kanqa"  tendrá que guardar dinero
  • Qolqeta waqaychananchis kanqa"  tendremos que guardar dinero (todos nosotros)
  • Qolqeta waqaychanayku kanqa"  tendremos que guardar dinero (nosotros y no tú)
  • Qolqeta waqaychanaykichis kanqa"  tendrán que guardar dinero ustedes
  • Qolqeta waqaychananku kanqa"  tendrán que guardar dinero